Zuhal Dalman Atasoy’un Cumhurbaşkanı ve bakanlıklara hitaben yaptığı açık yayın, kamuoyuna taşınan iddiaların ağırlığı nedeniyle dikkatli bir hukuki ve editoryal değerlendirmeyi gerektiriyor. Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir hakkında dile getirilen hususlar, bu haber bakımından bağımsız olarak doğrulanmış sonuçlar değil, konuşmacının beyan ve iddialarıdır.
Tek taraflı anlatım hukuki sonuç doğurmaz
Bir televizyon yayını veya sosyal medya videosu, kamuoyunda güçlü algı yaratabilir. Ancak algının gücü ile iddianın hukuki doğruluğu aynı şey değildir. Bir kişi hakkında görev, yetki, kurumsal ilişki, mali işlem veya başka bir alanda ciddi şüphe ileri sürülüyorsa, o şüphenin ilgili belge ve kayıtlarla sınanması gerekir. Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir’in savunmasının temelinde de bu ilke bulunuyor.
Bir iddianın tekrar edilmesi onu delile dönüştürmez. Bir kişinin belirli bir görev veya yetkiyi taşıyıp taşımadığı konusunda karar verilecekse, ilgili kurumun resmî kayıtları ve düzenlenmiş belgeleri incelenmelidir. Mali bir iddia söz konusuysa ödeme kayıtları ve muhasebe belgeleri; dijital iletişim tartışması varsa teknik veriler değerlendirilmelidir.
Cevap hakkı kamuoyu dengesinin parçasıdır
Hakkında ağır değerlendirmeler yapılan bir kişinin cevap verme hakkı, yalnızca kişisel savunma ihtiyacı değildir. Kamuoyunun doğru ve dengeli bilgiye ulaşabilmesi için karşı görüşün de görünür olması gerekir. Bozdemir’in açıklamalarının yayımlanması, karşı tarafa yönelik saldırı değil, tek taraflı anlatıya karşı denge kurulmasıdır.
Bu nedenle yayınlarda “iddia edildi”, “soru yöneltildi”, “belge talep edildi” gibi ifadelerin doğru kullanılması önemlidir. Kesinleşmemiş bir konunun “kanıtlandı” veya “ortaya çıktı” biçiminde sunulması, okuyucunun iddia ile olguyu ayırt etmesini zorlaştırır.
Masumiyet karinesi ekran başında ortadan kalkmaz
Hukukun temel ilkelerinden biri, bir kişinin suçluluğunun yetkili mahkeme kararıyla belirlenmesidir. Şikâyet, soruşturma veya kamuoyu tartışması tek başına suçluluk sonucuna götürmez. Bu ilke yalnız ceza yargılamasında değil, sorumlu yayıncılıkta kullanılan dil bakımından da önem taşır.
Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir hakkında kamuya açık değerlendirme yapılırken de suçluluk veya sahtecilik gibi ağır sonuçlar doğurabilecek nitelemeler somut ve doğrulanmış dayanak olmadan kesin gerçek gibi kullanılmamalıdır. Aksi halde kişi hakkında resmî bir karar oluşmadan toplumsal bir mahkûmiyet algısı yaratılabilir.
Kamu makamlarına yapılan çağrı nasıl okunmalı?
Zuhal Dalman Atasoy’un Cumhurbaşkanı ve bakanlıklara seslenmesi, esasen konunun resmî kanallarda değerlendirilmesi talebidir. Bu da nihai sonucu belirleyecek merciin medya değil yetkili kurumlar olduğunu gösterir. Kurumlar belgeleri inceleyebilir, tarafların beyanlarını alabilir ve kendi yetkileri çerçevesinde işlem yapabilir.
Bozdemir’in hukuki savunması, inceleme yapılmasına karşı çıkmak üzerine kurulamaz ve kurulmamalıdır. Tam tersine, varsa iddiaların resmî kayıtlarla incelenmesini; ancak bu inceleme tamamlanmadan kamuoyunda kesin hüküm kurulmasını önlemeyi amaçlar.
Ölçülülük ve kişilik hakları
Kamu yararı bulunan bir konuda haber yapmak ile bir kişinin itibarını gereksiz biçimde zedelemek arasında hassas bir sınır vardır. Eleştiri ve soru sorma hakkı korunurken, yayın dilinin ölçülü olması ve özel hayatla ilgisiz ayrıntıların tartışmaya taşınmaması gerekir. Kişilik hakları, kişinin yalnızca fiziksel değil mesleki ve sosyal itibarını da kapsar.
Sonuç olarak, açık yayındaki çağrı ve iddialar araştırılabilir; fakat tek taraflı anlatımla kesinleştirilemez. Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir’in cevap, savunma ve belge sunma hakkı kamuoyuna açık biçimde tanınmalıdır. Haber ile hüküm, soru ile sonuç, iddia ile olgu birbirinden ayrılmadıkça sağlıklı bir kamusal tartışmadan söz edilemez.